Thực tập sinh kỹ năng Nhật Bản từ lâu là con đường sang Nhật làm việc phổ biến nhất của lao động Việt Nam. Tuy nhiên, chương trình này đang bước vào giai đoạn chuyển đổi: Nhật Bản đã luật hóa chế độ mới “Việc làm để phát triển kỹ năng” (育成就労, Ikusei Shuro – báo chí còn gọi là “Dục thành lao động”) để thay thế. Bài viết tóm tắt quy trình, chi phí, lộ trình chuyển tiếp và những lưu ý quan trọng để bạn không bị thiệt.
Thực tập sinh kỹ năng Nhật Bản là gì?
Chương trình thực tập kỹ năng (技能実習, Technical Intern Training Program) được Nhật Bản lập ra từ năm 1993 với mục tiêu danh nghĩa là chuyển giao kỹ năng cho các nước đang phát triển. Thực tập sinh làm việc tại doanh nghiệp Nhật theo kế hoạch được phê duyệt, chia thành các giai đoạn: số 1 (năm đầu), số 2 (năm 2–3) và số 3 (năm 4–5, với doanh nghiệp đạt chuẩn). Thực tập sinh được hưởng lương không thấp hơn mức lương tối thiểu theo giờ của từng địa phương và được bảo vệ bởi luật lao động Nhật.
Điểm yếu lớn của chương trình là gần như không được tự chuyển việc, khiến nhiều người lâm vào cảnh bị bóc lột hoặc bỏ trốn. Đây chính là lý do Nhật Bản quyết định thay thế nó.
Chuyển đổi sang chế độ “Việc làm để phát triển kỹ năng”
Luật lập chế độ mới được ban hành tháng 6/2024. Theo Cục Quản lý Xuất nhập cảnh Nhật Bản và thông tin Cục Quản lý lao động ngoài nước (Việt Nam) cung cấp, chế độ “Việc làm để phát triển kỹ năng” có hiệu lực từ 1/4/2027. Lộ trình chuyển tiếp chính:
| Mốc | Nội dung |
|---|---|
| Từ 1/4/2027 | Không tiếp nhận đơn xin phê duyệt kế hoạch thực tập kỹ năng mới; chế độ mới bắt đầu. |
| Đến 30/6/2027 | Người có kế hoạch thực tập đã nộp trước 1/4/2027 vẫn có thể nhập cảnh theo diện cũ. |
| Giai đoạn chuyển tiếp | Thực tập sinh đang ở Nhật được tiếp tục; hoàn thành số 1 có thể lên số 2; lên số 3 chỉ trong trường hợp hạn chế (ví dụ đã thực tập số 2 từ 1 năm trở lên tại 1/4/2027). Không chuyển thẳng sang diện mới. |
| Từ 1/4/2030 | Theo thông tin từ phía Việt Nam, chỉ còn chế độ mới. |
Chế độ mới khác gì thực tập sinh?
- Mục tiêu rõ ràng: đào tạo và giữ chân nhân lực cho các ngành thiếu lao động, thay vì “chuyển giao kỹ năng”.
- Thời gian: tối đa 3 năm, sau đó hướng tới chuyển sang kỹ năng đặc định (Tokutei Ginou) số 1 với thời hạn cư trú tới 5 năm, rồi có thể lên số 2.
- Được chuyển việc: người lao động có thể tự nguyện chuyển sang doanh nghiệp khác cùng lĩnh vực khi đáp ứng điều kiện (làm việc đủ thời gian nhất định, đỗ kỳ thi tiếng Nhật và kỹ năng nghề theo yêu cầu).
- Yêu cầu tiếng Nhật theo từng bước: khi nhập cảnh khoảng trình độ A1 (tương đương JLPT N5) hoặc học khóa tiếng Nhật tương đương; lên Tokutei số 1 cần A2 (N4) trở lên; lên Tokutei số 2 cần B1 (N3) trở lên.
- Kiểm soát phí: Nhật cam kết đưa ra cơ chế để phí trả cho tổ chức phái cử không quá cao, kết hợp ký kết bản ghi nhớ hợp tác với các nước phái cử.
Chi tiết ngành nghề, thời gian tối thiểu trước khi chuyển việc và mức phí cụ thể do văn bản hướng dẫn của Nhật quy định; hãy đối chiếu thông báo mới nhất của Cục Quản lý lao động ngoài nước và Đại sứ quán Nhật Bản.
Quy trình đi Nhật theo diện thực tập sinh
Dù là diện cũ trong thời gian chuyển tiếp hay diện mới, quy trình cơ bản tương tự:
- Chọn doanh nghiệp phái cử được cấp phép và có trong danh sách được phía Nhật công nhận.
- Thi tuyển: phỏng vấn với doanh nghiệp Nhật/tổ chức quản lý, kiểm tra tay nghề, thể lực, khám sức khỏe.
- Đào tạo trước xuất cảnh: học tiếng Nhật, văn hóa, kỷ luật lao động, kiến thức pháp luật; thường kéo dài vài tháng.
- Ký hợp đồng: hợp đồng với doanh nghiệp phái cử phải được đăng ký với cơ quan quản lý; đọc kỹ lương, giờ làm, khấu trừ nhà ở, bảo hiểm.
- Xin tư cách lưu trú (COE) và visa: phía Nhật nộp hồ sơ, sau đó làm visa tại Đại sứ quán/Tổng lãnh sự quán Nhật.
- Xuất cảnh và đào tạo tập trung tại Nhật: khoảng 1 tháng đầu học tập trung trước khi vào làm việc chính thức.
Bạn có thể đọc thêm chuẩn bị trước khi bay đi làm việc ở nước ngoài lần đầu để có checklist giấy tờ và hành lý.
Chi phí đi thực tập sinh Nhật Bản gồm những gì?
Theo Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng (Luật số 69/2020/QH14), tiền dịch vụ doanh nghiệp được thu bị giới hạn theo số tháng lương (không quá 1 tháng lương cho mỗi 12 tháng làm việc và tối đa 3 tháng lương với hợp đồng từ 36 tháng trở lên). Các khoản người lao động thường tự chi trả:
- Tiền dịch vụ (trong mức trần, chỉ thu sau khi đã ký hợp đồng theo quy định).
- Học tiếng Nhật và bồi dưỡng nghề trước khi đi (nếu có).
- Khám sức khỏe, hộ chiếu, visa, lý lịch tư pháp khi được yêu cầu.
Theo thông tin Cục Quản lý lao động ngoài nước công bố, bên tiếp nhận Nhật chi trả nhiều khoản như phí đào tạo trước xuất cảnh, phí quản lý, trợ cấp trong tháng đào tạo tập trung và vé máy bay khứ hồi cho thực tập sinh. Vì vậy, nếu một đơn vị thu thêm tiền “vé máy bay”, “phí bay nhanh”, “phí chống trốn” hay các khoản không có trong hợp đồng, bạn cần yêu cầu giải thích bằng văn bản.
Lưu ý để tránh rủi ro
- Kiểm tra giấy phép: tra cứu doanh nghiệp trên trang của Cục Quản lý lao động ngoài nước; cảnh giác với “cò” và cá nhân tự xưng có suất đi nhanh. Xem bài chọn công ty phái cử uy tín.
- Học tiếng Nhật thật sự: với chế độ mới, tiếng Nhật là điều kiện để chuyển việc và lên Tokutei, quyết định trực tiếp cơ hội ở lại lâu dài.
- Giữ giấy tờ tùy thân: không ai được giữ hộ chiếu, thẻ cư trú của bạn.
- Không bỏ trốn: lao động bất hợp pháp có thể bị trục xuất, cấm nhập cảnh và ảnh hưởng người thân. Khi gặp vấn đề, liên hệ cơ quan đại diện Việt Nam hoặc tổ chức hỗ trợ thực tập sinh (OTIT) tại Nhật.
- Cân nhắc lựa chọn khác: nếu có điều kiện học tập, du học Nhật vừa học vừa làm hoặc du học nghề cũng là hướng đi đáng cân nhắc.
Trong thời gian làm việc ở Nhật, bạn sẽ cần vé về thăm nhà, vé cho người thân sang thăm, hay vé về nước khi kết thúc hợp đồng. Đội ngũ hơn 30 Booker của Vé Du Học săn vé đa hãng chặng Nhật – Việt, tối ưu hành lý ký gửi và hỗ trợ 24/7; nếu tìm được giá tốt hơn sau khi bạn đã thanh toán, HVSC chuyển khoản hoàn lại phần chênh lệch. Tham khảo vé máy bay cho người đi lao động và bài về nước sau hợp đồng lao động.
Câu hỏi thường gặp
Chương trình thực tập sinh kỹ năng Nhật Bản có bị bỏ không?
Có. Nhật Bản đã ban hành luật thay thế bằng chế độ “Việc làm để phát triển kỹ năng” có hiệu lực từ 1/4/2027, với giai đoạn chuyển tiếp cho người đang thực tập hoặc đã có kế hoạch được nộp trước thời điểm đó.
Thực tập sinh đang ở Nhật có được chuyển sang chế độ mới không?
Theo hướng dẫn chuyển tiếp, thực tập sinh không chuyển thẳng sang diện mới mà tiếp tục chương trình hiện tại; sau đó có thể hướng tới diện kỹ năng đặc định nếu đáp ứng điều kiện thi tiếng và tay nghề.
Chế độ mới có được đổi công ty không?
Có, người lao động được tự nguyện chuyển sang doanh nghiệp khác cùng lĩnh vực khi đáp ứng điều kiện về thời gian làm việc, tiếng Nhật và kỹ năng nghề theo quy định.
Đi thực tập sinh có phải tự mua vé máy bay không?
Theo thông tin phía Việt Nam công bố, vé khứ hồi của thực tập sinh do bên tiếp nhận Nhật chi trả. Hãy kiểm tra hợp đồng để biết cụ thể.
Thực tập sinh kỹ năng Nhật Bản đang khép lại để nhường chỗ cho một chế độ minh bạch hơn, có quyền chuyển việc và lộ trình ở lại dài hạn rõ ràng. Hãy chọn đơn vị uy tín, đầu tư tiếng Nhật nghiêm túc và luôn cập nhật thông báo chính thức. Khi cần vé về thăm nhà hay về nước, Vé Du Học luôn sẵn sàng qua hotline/Zalo 090.1800.918.
Nguồn tham khảo
Booker HVSC báo giá miễn phí trong 15 phút, Zalo báo cất – hạ cánh cho cả gia đình.